حركت و هيجان قلب است به ديدار محبوب غائب بر خلاف اشتياق كه نسبت بمحبوب حاضر است و از اين جهت شوق ممكنست آرام گيرد و نفاد پذيرد ولى در اشتياق آرامش متصوّر نيست و چون شوق مبتنى بر محبّت است آن را « نور شجرة المحبّة » خوانده‌اند . و عبارت متن نزديك است به گفتهء ابو عثمان حيرى : « الشّوق ثمرة المحبّة من احبّ اللّه اشتاق الى لقائه . كشّاف اصطلاحات الفنون در ذيل : شوق ، اللّمع از ابو نصر سرّاج ، طبع ليدن ، ص 63 فتوحات مكّيّه ، طبع بولاق ، ج 2 ، ص 481 - 480 شرح منازل السائرين طبع طهران ، ص 179 - 176 . ( 54 ) - ، - ، الشّوق جوهر المحبّة و العشق جسمها : در كشّاف اصطلاحات الفنون ( در ذيل : شوق ) بدين‌گونه نقل شده است قال عالم الشّوق الخ . ( 55 ) - س 8 ، اقرب النّاس الخ : مأخذ اين روايت را بدست نياوردم . ( 56 ) - س 10 ، صوم الاخصّ الخ : روزه به عقيدهء صوفيان سه درجه دارد يكى روزهء عوام كه عبارتست از نخوردن و ننوشيدن و ترك مباشرت زنان دوم روزهء خواص يعنى بازداشتن گوش و چشم و دست و پاى و سائر اعضا از ارتكاب گناهان تا از هيچ عضوى گناهى نيايد و سوم روزهء اخصّ الخواص ( خصوص الخصوص ) كه ترك ما سوى اللّه است . جع : كشّاف اصطلاحات الفنون در ذيل : صوم ، احياء علوم الدين ، طبع مصر ، ج 1 ، ص 168 .